Back to Top

ሕቶ(93): ብዛዕባ ቅድመ ኩነታትሶላት ዝጀመርናዮ ንምውዳእ ንፎቱ፤ ግዜ ምሕላው፣ መሳርዕ ሕፍረት ምስታር፣ ጡሀራን አንፈትኻ ናብ ቂብላ ምግባር ሐቢርኩምና ኢኹም?
መልሲ:

አንፈትኻ ናብ ቂብላ ምግባር ቅድመ ኩነት ሶላት ምዃኑ ካብዚአን ኸዓ አርባዕተ ኩነታት በይነን ዝተፈለየ ፍርዲ ከምዘለወን ራብዓይ ኩነት እቲ ቂብላ ምፍላጥ እንተዘይኽኢሉ የፃርይ ኢልና ሐቢርና ኢና። በዚ በለ በቲ ወድሰብ ጎይታኡ ፈሪሑ ክንድዝኸአሎ ነቲ ሐቂ ንምርካብ ክፍትን አለዎ። ብዛዕባ አንፈትኻ ናብ ቂብላ ምግባር ንብሎ ክልተ ዓይነት አለዎ። ብዓይና ናብ ካዕባ ባዕላ ምዃንን ንሳ በትርከበሉ አንፈት ምዃንን ኢልና ንኽልተ ክንመቅሎ ንኽእል። ሓደ ሰብ ናብ ካዕባ ቀረባ ዘሎ ኾይኑ ካዕባ ምርአይ ዝኽእለሉ ዕድል እንተረኺቡ ናብ ባዕላ ካዕባ አንፈቱ ክገብር ግቡኡ እዩ። ምኽንያቱ መሰረት ቂብላ ስለዝኾነት። ሩሑቅን ካዕባ እትርከበሉ ሓፈሻዊ አንፈት እምበር ትኽ ኢላ እትርከበሉ አንፈት ምፍላጥ ዘይኽእል እንተኾይኑ በቲ ሓፈሻዊ አንፈት ክምራሕ ይኽእል። ካብ ካዕባ ብዘሎ ርሕቀት ልክዕ ስፍሓት ናይ ቂብላ ይህሉ። ስለዚ ድማ እዩ ነብይና ሶለሏሁ ዓለይሂ ወሰለም አብ ሞንጎ ምብራቅን ምዕራብን ዘሎ አንፈት ቂብላ እዩ ኢሎም ስፍሕ ብዝበለ አገላልፃ ንሰባት መዲና ዝገለፁሎም። ንኡስ ጌጋ አንፈት ፀገም ከምዘይብሉ ዑለማታት ኢስላም ይገልፁ። ከምዝፍለጥ ሓፈሻዊ አፈት አርባዕተ እዮም። ሰሜን፣ ደቡብ፣ ምዕራብን ምብራቅን እዮም። ሓደ ሰብ ንአብነት ካብ ካዕባ ብአንፈት ምብራቅ ወይ ምዕራብ አንተኾይኑ አብ ሞንጎ ደቡብን ሰሜንን ዘሎ አንፈት ናቱ ቂብላ ይኸውን። በአንፈት ሰሜን ወይኸዓ ደቡብ እንተነይሩ ድማ አብ ሞንጎ ምዕራብን ምብራቅን ዘሎ አንፈት ናቱ ቂብላ ይኸውን። ምኽንያቱ ካዕባ እትርከበሉ ንዘይፈልጥ ሓፈሻዊ አንፈት ዋጅብ ናቱ ቂብላ ይኾን።

ንአብነት ሐደ ሰብ ካብ ካዕባ ብአንፈት ምብራቅ ኮይኑ ናብ ሰሜን አንፈት ቂብላ ክኾኖ እዩ ማለት አይኮነን። ምኽንያቱ እቱ ቂብላ ብአንፈት ፀጋሙ ስለዝገድፎ። ናብ ደቡብ ቂብላ እንተገይሩ `ውን አይኮነሉን ምኽንያቱ ነቲ ቂብላ በየማኑ ከምዝገደፎ ብሩህ ስለዝኾነ። ናብ አንፈት ምብራቅ እንተዘይሩ `ውን ቂብላ ክኾነሉ አይክእልን ምኽንያቱ ነቲ ቂብላ ብኻሊእ አንፈት ስለዝገደፎ።

አሏህ ዓዘ ወጀል አብዚ እዋን ንሰባት ብመሳርሒ ኮምፓስ አንፈት ምፍላጥ ቀሊል ገይሩሎም አሎ። አብ እዋን ገይሺ እዘን መሳርሕታት ክንሕዘን ይግባእ። ምኽንያቱ ሶላት ክሰግድ ከሎ አንፈት አብ ዝጠፍኦ እዋን አንፈት ቂብላ ስለትሕብረሉ። መስጅድ ክሰርሕ ንዝደሊ እውን ካብዘን መሳርሕታት በቲ ልክዕ ዝኾነ መሳርሒ ሓገዝ ክረክብ አለዎ። 

እቲ ኻሊእ ቅድመ ኩበት ሶላት “ኒያ” እዩ። ኒያ ማለት ሓሳብ ማለት እንትኾን ቦታኡ አብ ልቢ እዩ። ኒያ ቅድመ ኩነት እዩ ንብለሉ ተፈልዩ ንኽረአይ ስለዝተደለየ እምበር ዝኾነ ይኹን በዓል አእምሮን ምርጫን ዝኾነ ሰብ ብዘይገለ ሓሳብ ውዱእ ገይሩ ከይዱ አይሰግድን። ሕዚ ኒያ ክንብል ከለና እቲ ዝተደለየ ተፈልዩ ንኽፍለጥ እዩ። ዙህሪ ክሰግድ እንተኾይኑ ንዙህሪ ፣ ዓሱሪ እንተኾይኑ ንዓሱሪ ኢሉ ፍሉይ ኒያ ክህልዎ ይግባእ። ብሓፈሻ ሶላት ክሰግድ ዝብል ኒያ እኹል አይኮነን። ምኽንያቱ ሶላት ምስጋድ ዝብል ሓፈሻዊ ኒያ እዩ ንዝሰግዶ ሶላት ፈልዩ ኒያ ምግባር ድማ ዓርሱ ልዝኸአለ እዩ። ሓፈሻዊ ኒያ ድማ ንፍሉይ ኒያ አይአኽሎን። ፍልይ ኒያ ተዝኸውን ግን ነቲ ሓፈሻዊ ኒያ ይአኽሎ ነይሩ።

ስለዚ ኸዓ ሐደ ሰብ ካብ ሓፈሻዊ ኒያ ተበጊሱ ናብቲ ፍሉይ እንተኸይዱ ወይኸዓ ካብ ፍሉይ ኒያ ናብ ኻሊእ ፍሉይ ኒያ እነተኸይዱ አይከአልን ንብል። እቲ ዝተሰጋገረሉ ካብ ሐፈሻዊ ኒያ ናብ ፍሉይ ኒያ እንተነይሩ እቲ ሐፈሻዊ ይተርፍ። ካብ ፍሉይ ኒያ ናብ ፍሉይ ኒያ እንተኾይኑ ኸዓ ቀዳማይን ኻልአይን ይተርፉ። ንአብነት:

ሐደሰብ ሱና አብ ዝሰግደሉ እዋን እቲ ሐሳቡ ብሓፈሻ ነይሩ ደሓር ግን ናብ ራቲባ (ናይ ፈርድ ሶላት ሱና) ምቕያር ደለየ አይጠቕመካን ንብሎ ምኽንያቱ እቲ ዝሰግዶ ሱና ራቲባ ንምዃኑ ቅድሚ ተክቢረተል ኢሕራን እዩ ኒያ (ሓሳብ) ክኾን ዝነበሮ። አብቲ ናይ መጀመርታ ኒያ ሐፈሻዊ እምበር ናይ ራቲባ ኒያ ስለዘይነበረ። ራቲባ (ናይ ፈርድ ሶላት ሱና) እናሰገደ ነይሩ ደሓር ናብ ሐፈሻዊ ሱና ምቕያር እንተደሊዩ ግን ልክዕ እዩ ንብል። ምኽንያቱ ፍሉይ ሶላት ዘለዎ ኒያ ፍሉይን ሐፈሻዊን ስለዝኾነን እቲ ፍሉይ እንተዘይደለዮ እቲ ሐፈሻዊ ኒያ ስለዝተርፈሉ እዩ።

ኻሊእ አብነት: ሐደ ሰብ ዓሱር ንምስጋድ ሶላቱ ይጅምር። ደሐር ሶላቱ አብ ዝሰግደሉ እዋን ዙህሪ ከምዘይሰገደ ይዝክርሞ ኒያኡ ናብ ዙህሪ ይቕይራ፤ አብዚ `ውን ዙህሪ ይኹን ዓሱሪ ሶላቱ ልክዕ አይትኾንን። ሶላተል ዓሱሪ አቋሪፁዋ ስለዘሎ ሶላተል ዙህሪ ድማ ተክቢረተል ኢሕራም ስለዘይገበረላ እዩ። ጃሂል እንተኾይኑ ግን እዛ ሶላቱ ከም ተወሳኺ ሶላት ትቁፀረሉ እምበር ነቲ ሶላት ሰጊዱዎ አኺሉ ማለት አይኮነን። ምኽንያቱ ፍሉይ ኒያ ዙህርን ዓሱርን ምስአጥፈአ ሓፈሻዊ ኒያ ስለዝተረፎ።

ብሓፈሻ እዚ ሓፈሻዊ ኒያ ሙእሚን ኩሉ ዝገብሮ እንትኾን እዚአ ፍሉይ ኒያ አብ እዋኑ ከርኽባ አለዎ ይብል።

ብዛዕባ ኒያ እቲ ኻሊእ በይኑ ኮይኑ ይሰግድ ንዝነበረ ኢማም ወይ ኸዓ መእሙም (ሰዓቢ) ናይ ምዃን ኒያ እዩ። እዚ አብ ሞንጎ ዑለማታት ኢስላም ፍልልይ ሓሳብ ዘለዎ እንትኾን ይከአል እዩ ዝብል ቃል ዑለማታት እቲ ልክዕ እዩ። ንአብነት በይኑ ኮይኑ ሶላት ምስጀመረ ኻሊእ ሰብ መፂኡ ተወሳኺ ብምዃን ምስኡ ጀማዐ ይኾን እዚ ፀገም የብሉን። ምኽንያቱ ነብይና ሶለሏሁ ዓለይሂ ወሰለም ለይል አብ ዝሰግዱሉ ሐደ እዋን ዓብደሏህ ኢብኑ ዓባስ ደቂሱ ነይሩ፤ ደሓር ኢብኑ ዓባስ ረዲየሏሁ ዓንሁማ ውዱእ ገይሮም ምስ ነብይና ሶለሏሁ ዓለይሂ ወሰለም አብ ዝሰግዱሉ እዋን ነብይና ሶለሏሁ ዓለይሂ ወሰለም አፍልጦ ብምሀብ ስለዘይተፃረሩዎ። (96) እቲ መሰረታዊ ሐቂ ድማ ንሱና ሶላት ዝመፀ ብመርትዖ ተዘይኾይኑ ንፈርድ ሶላት `ውን ከምዝኾን እዩ።

ሐደ ሰብ በይኑ ኾይኑ ሶላት ምስጀመረ ኻሊእ ሰብ ብምምፃእ ሰዓቢ እንተኾይኑዎ ፀገም የብሉን። ናይ መጀመርታ ኢማም እቲ ኻልአይ ድማ መእሙም ይኾኑ። ብተፃራሪ እውን ይከአል። ሐደ ሰብ በይኑ አብ ዝሰግደሉ እዋን ኻልኦት ሰባት መፂኦም ብጀምዓ ክሰግዱ ምስረአዮም ባዕሉ ምስኦም እንተተሓዊሱ እውን ፀገም የብሉን። ምኽንያቱ እዚ ምስግጋር ነቲ ናይ መጀመርታ ኒያ ምግዳፍ ማለት ከይኮነ ካብ ኩነት ናብ ኩነት ምስግጋር ስለዝኾነ።

እዚአን እየን እተን አገደስቲ ዝበሀላ ቅድመ ኩነታት ሶላት።

እዋናዊ

ሕሩያት

ብበዝሒ ዝተረአዩ